Eens gegeven
blijft niet altijd gegeven.
Eén van de eenvoudigste manieren om aan successieplanning te doen is schenken. Bij successieplanning gaat het er immers om dat vermogen overgaat van de ouders naar de kinderen op een fiscaal zo goedkoop mogelijke wijze. Dit kan uitstekend worden bereikt door als ouder regelmatig een bedrag over te maken naar de bankrekening van de kinderen. Toch staan veel mensen aarzelend tegenover het idee van schenken. Door te schenken geven ze immers een deel van hun eigen zuurverdiende geld weg en daar blijken in de praktijk veel mensen moeite mee te hebben. Want stel dat ze dat geld later nog nodig blijken te hebben om in hun eigen onderhoud te voorzien? En wat als de toch al niet geliefde schoonzoon het geld in het casino gaat verbrassen? Toch kunnen ook deze twijfelaars best een schenking doen. Ze moeten er dan alleen voor zorgen dat ze die schenking kunnen herroepen.
De mogelijkheid van de herroepelijke schenking bestaat al enig tijd. Op 1 januari 2003 werd het nieuwe schenkingsrecht ingevoerd en één van de vernieuwingen was de invoering van de herroepelijke schenking.
Het was een wens uit de praktijk, want het was ook de wetgever niet ontgaan dat veel mensen moeite hadden met het "eens gegeven, blijft gegeven"-idee van de oude wet. Tot de wetswijziging kon de schenker niet anders dan knarsetandend toekijken als de ontvanger van zijn gaven het geld linea recta in een nieuwe Porsche stopte of er een gezellig avondje uit in het casino van bekostigde. Met de invoering van de herroepelijke schenking heeft de schenker meer controle gekregen.
De schenker kan nu een voorwaarde verbinden aan zijn gulle gave. Wordt die voorwaarde vervuld (u heeft het geld zelf nodig om in uw levensonderhoud te voorzien) of wordt er juist gehandeld in strijd met de gestelde voorwaarde (u ziet uw schoonzoon toch bij de Porschedealer staan) dan vervalt de schenking en verhuist het geld dus weer terug naar de oorspronkelijke eigenaar.
Een herroepelijke schenking kan alleen schriftelijk worden aangeboden. Het is juridisch gezien namelijk een overeenkomst. De schenker moet daarbij duidelijk aangeven dat hij voorwaarden aan de schenking verbindt. Een gang naar de notaris is hiervoor op zich niet noodzakelijk. Ook een door uzelf opgestelde overeenkomst is hier rechtsgeldig. Bij grotere schenkingen is het echter toch wel aan te raden de notaris in te schakelen, want het belang van een juridisch juiste overeenkomst zal dan uiteraard groter zijn. Niet alleen de schenking zelf moet schriftelijk worden vastgelegd, ook het herroepen van de schenking dient schriftelijk te gebeuren.
De fiscus behandelt een herroepelijke schenking in eerste instantie hetzelfde als een "gewone" schenking. Dat wil zeggen dat er op het moment van schenken schenkingsrecht verschuldigd wordt. Wanneer vervolgens in een later stadium de schenking wordt herroepen, zal niet alleen de ontvanger van de schenking verplicht zijn tot terugbetaling. Ook de fiscus zal het betaalde schenkingsrecht moeten terugstorten. Het zal duidelijk zijn dat de fiscus niet zonder meer afstand zal doen van de door haar reeds geïnde euro's. Ook hier speelt een goede schriftelijke vastlegging van de schenking een belangrijke rol.
Tot nu toe werd met een schenking steeds een schenking van geld bedoeld, maar uiteraard is het ook mogelijk om goederen te schenken (bijvoorbeeld schilderijen of antieke auto's). Ook deze schenkingen kunnen natuurlijk herroepelijk zijn, maar hier kunnen zich wel problemen voordoen op het moment dat de ontvanger van de schenking het gekregene doorverkoopt. Stelt u zich voor dat u een al jaren tot het familiebezit behorend zeldzaam schilderij schenkt aan één van uw kinderen. Deze heeft echter onverwacht geld nodig en besluit dit schilderij via een gerenommeerde kunsthandelaar te verpatsen. Hier komt u zelf pas achter als u de lege plek aan de wand bij het betreffende kind ontdekt. Helaas bent u dan meestal te laat. De wet beschermt namelijk de koper van het schilderij als deze niet op de hoogte was van het feit dat het schilderij via een herroepelijke schenking in het bezit van uw kind was gekomen. Het herroepen van de schenking zal dan slechts tot gevolg hebben dat uw kind u de schade moet vergoeden. Het schilderij krijgt u daarmee niet terug. Denkt u dus goed na voor u goederen schenkt die een grote waarde (niet alleen financieel) vertegenwoordigen en die u niet graag uit de familie ziet verdwijnen. Laat u bij dit soort schenkingen goed adviseren.
Tot slot nog een ander fiscaal aspect van de herroepelijke schenking. Als een schenking wordt herroepen zal de ontvanger van de schenking alleen verplicht zijn om datgene terug te geven wat hij heeft gekregen. Een eventuele waardestijging die is ontstaan nadat hij de schenking heeft gekregen mag hij houden. Stel bijvoorbeeld dat het geld op een spaarrekening heeft gestaan en er rente op deze rekening is binnengekomen. Wordt de schenking teruggedraaid dan zal het oorspronkelijke bedrag moeten worden ingeleverd, maar de rente blijft van de ontvanger. Met de huidige rentetarieven zal dit voordeel niet geweldig zijn, maar wat als de ontvanger er snel in waarde stijgende aandelen van gekocht heeft? Het oorspronkelijk geschonken bedrag moet terug naar de schenker, maar de gerealiseerde waardestijging blijft in handen van de ontvanger. Zo wordt wel heel goedkoop vermogen overgeheveld, want de schenker krijgt niet alleen z'n geld terug, ook het betaalde schenkingsrecht komt immers retour. Feitelijk wordt er zo belastingvrij vermogen overgeheveld, een mooi staaltje successieplanning. In de advieswereld worden al verschillende variaties op dit thema bedacht, maar een waarschuwing is op zijn plaats. De kans dat de fiscus zich zal verzetten tegen deze constructies is groot. Wie toch op deze manier herroepelijk wil schenken, zal onherroepelijk een goede adviseur nodig hebben.
Alex van den Kerkhoff
deWaardKramer belastingadviseurs
a.vandenkerkhoff@dewaardkramer.nl
